Wordt mijn kind gepest?

Ouders willen weten wat hun kind op school of op straat meemaakt. Zij vertrouwen erop dat het kind het zal vertellen als het gepest wordt maar helaas... Het kind zwijgt. Is dit uit schaamte? Is dit omdat het bang is dat anders de pesterijen zullen toenemen? Nee! Dit is uit angst dat het kind de ouders teleurstelt, dit is uit angst voor de reactie van de eigen ouders. Het is ouders gewoon dat zij hun kind stimuleren en aanmoedigen om hen zo voor te bereiden op een volwaardige plaats in de maatschappij. Het geeft het kind zelfvertrouwen en zelfrespect. Totdat de jarenlange inspanning van de ouders in enkele dagen teniet wordt gedaan door een kind dat meer aanzien denkt te krijgen door juist dit kind als minderwaardig te behandelen. Het slachtoffer neemt dit voor waar aan en ook al beweren de ouders dat het niet zo is, de mening van deze pestkop weegt zwaarder. Daar komt nog eens bij dat deze pestkop gesteund wordt door de andere kinderen. Het slachtoffer zal daardoor denken dat het ook werkelijk zo is en dit is niet iets wat je thuis wilt vertellen.


Wat kunt u doen?
Het belangrijkste is dat er een duidelijk beeld wordt verkregen van de pesterijen. Het 'Pestbriefje' kan u daarbij helpen, u kunt dit bij de school aanvragen. Uit de vragenlijst(en) zal blijken met welke vorm van pesten uw kind wordt geconfronteerd en in overleg met de school kan een passende oplossing gevonden worden. Hierbij is het erg belangrijk dat u de school als raadgever en begeleider beschouwt en niet als de partij van wie de oplossing kan worden geëist. Een goed contact met de school houdt bovendien de vertrouwensrelatie in stand en dit heeft een positieve werking naar het slachtoffer.
Pesten gebeurt in de meeste gevallen niet met de opzet een kind te beschadigen, het mag dan ook niet de bedoeling zijn dit met grove middelen te bestrijden. Zolang er geen sprake is van fysiek- en/of psychisch geweld moet worden voorkomen dat meerdere partijen dan slachtoffer, pester en school bij de oplossing worden betrokken. Door het 'Pestbriefje' worden de ouders/verzorgers van de pester geïnformeerd waarbij zij de opdracht krijgen dit met hun kind te bespreken en het direct te laten stoppen. De pester zelf zal van de school een 'Pauzekaartje' krijgen waarmee hij/zij zich voor de periode van minimaal één week, bij aanvang van elke aanwezigheid op het schoolplein, bij de pleinwacht moet melden. Het niet nakomen hiervan kan door de school worden bestraft.

De school is vrij om maatregelen te nemen maar kan hier niet toe gedwongen worden, het is dan ook niet mogelijk om de verantwoordelijkheid over het pesten bij de school te leggen. Volgens de wet zijn de ouders/verzorgers verantwoordelijk en aansprakelijk voor de gedragingen van hun kind. Pas wanneer de school een verwijt kan worden gemaakt wegens deelname aan, of nalatigheid ten aanzien van, de pesterijen (en dit kan worden aangetoond!) kan er een basis zijn voor een aan de school toe te rekenen onrechtmatige daad en de daarbij behorende aansprakelijkheid.

Het 'Pestbriefje' is erop gericht het pesten op een snelle, vreedzame en zo geruisloos mogelijke wijze te doen stoppen. Dit kan op verschillende manieren waarbij het advies en de deskundigheid van de school en haar leerkrachten van essentieel belang is. Pas bij geen of onvoldoende medewerking van de pester en/of diens ouders/verzorgers kan er een beroep worden gedaan op schadevergoeding. Ingeval er reeds aantoonbare schade is ontstaan kan er direct een schadevergoeding van de dader worden geëist.


Hulp ingeval van pesterijen
De school kan u doorverwijzen naar dienst- en hulpverlenende instanties zoals politie, huisarts Bureau Jeugdzorg, etc. Maar dit geldt alleen als er sprake is van aantoonbare psychische- of fysieke schade bij het slachtoffer. Hulp ten aanzien van het pesten zou vooral bedoeld moeten zijn voor de pester.

Wanneer er gepest wordt met fysiek geweld dan moet hiervan aangifte worden gedaan bij de politie. Het is niet zeker dat hierdoor het probleem wordt opgelost maar het is heel belangrijk om het te laten registreren. Helaas wordt bij inschakeling van de politie (b.v. vanwege fysiek geweld) degene die als eerste aangifte doet, vaak als slachtoffer beschouwd. Dit kan ertoe leiden dat het werkelijke slachtoffer als dader wordt behandeld. Daar komt nog bij dat de gewelddadigheden altijd worden uitgevoerd ten overstaan van de peergroep van de pester terwijl het slachtoffer alleen staat. Het zijn dan ook de mededaders die als getuigen worden gehoord. De dader, dus zowel de pester als het slachtoffer, kan een reprimande krijgen of er wordt een taakstraf aangeboden maar het kan ook een zaak voor de (kinder)rechter worden. Door een veroordeling met of zonder strafoplegging is de kwestie, voor wat betreft justitie, afgehandeld. Zelfs als blijkt dat de dader eigenlijk het slachtoffer is!

In alle gevallen van pesten is de ernst en de hevigheid van de pesterijen afhankelijk van het incasseringsvermogen van het slachtoffer. Meisjes zijn gevoelig voor roddel en achterklap terwijl jongens gevoeliger zijn voor fysiek geweld. Naast het buitensluiten zijn dit de voornaamste wapens van de pester. Door buitensluiting, roddel en bedreigingen wordt het incasseringsvermogen aangetast en daarmee ook het zelfrespect en het zelfbeeld. Als hier niet adequaat wordt ingegrepen zal het kind zich niet langer verzetten tegen de pesterijen en zondert het zich steeds verder af. Er kunnen psychosomatische klachten ontstaan als hoofdpijn, stress en angst. Deze angst moet met professionele hulp worden bestreden. Dit kan door psychologische hulp maar ook door sport en dan met name een contactsport. Het kind moet in een veilige omgeving leren met leeftijdgenoten om te gaan en geconfronteerd te worden met andere meningen/opvattingen. In de meeste gevallen wordt een zogenaamde Martial Art voorgesteld als judo of karate en dergelijke. Dit heeft meestal de bedoeling het kind te leren hoe het zich moet verdedigen tegen fysieke agressie terwijl dat niet het probleem is. Het lichaam kan zich in de meeste gevallen zelf herstellen maar de mentale schade vereist een deskundige behandeling. Behalve dit is er geen enkele zekerheid over het gebruik van de technieken buiten de sportzaal. Een tweede nadeel hiervan is dat het kind niet wordt aangemeld omdat het deze sport wil leren beoefenen maar omdat het gepest wordt, en hier zijn de meeste sportscholen niet in getraind. Een uitzondering hierop is de Associatie Wing-Chun Kung-Fu, hierin staat het beheersen van de emotie, zoals angst, centraal. Angst is gezond want het is een emotionele uiting van zelfbescherming, maar als angst overheerst heeft dat een nadelige invloed op de verdere ontwikkeling van het kind. Zodra het kind ervaart dat het in staat is zichzelf (zowel fysiek als mentaal) te verdedigen, neemt de angst af en komt het oorspronkelijk karakter van het kind terug. De Associatie Wing-Chun Kung-Fu heeft een speciaal en zeer succesvol trainingsprogramma ontwikkeld voor gepeste kinderen waarbij naast fysieke- en mentale training zo nodig ook aansluitende psychologische hulp wordt geboden.


Hulp voor de pester
Pesten verpest, dit geldt zowel voor het slachtoffer als voor de pester. Als er sprake is van een hiërarchie binnen de peergroup en de pester hierin een leidinggevende rol speelt dan is het voor hem/haar vrijwel onmogelijk de pesterijen te stoppen. De druk vanuit de peergroep is daarvoor te groot omdat de pesterijen worden uitgevoerd om bij de pester in de gunst te vallen. Behalve dit zal bij het terugtrekken van de leider de vrijgekomen plaats door een volgende leider worden ingenomen. De pester verliest hiermee het felbegeerde aanzien. Om dit te voorkomen kan de pester zijn/haar leiderschap gebruiken om de gehele groep te laten stoppen door de aandacht op iets totaal anders te richten.
Om pestgedrag te stoppen kan deskundige hulp noodzakelijk zijn. Het kind zal een nieuwe rol binnen de groep moeten innemen. Deze rol is dan niet langer gebaseerd op aanzien of macht maar op sociale gronden zoals respect, normen en waarden. Met deskundige hulp, bijvoorbeeld door sociale vaardigheidstrainingen, kan het zelfbeeld en het zelfrespect hersteld worden en de drang tot een hogere positie in de pikorde worden verminderd.  

Pesten heeft een doel maar vaak ook een oorzaak. Kinderen uiten hun ongenoegen ondermeer in huilen en agressie, als deze agressie niet wordt beteugeld dan kan dit een middel worden om de eigen zin door te drijven. In de televisieprogramma's rond het opvoeden van kinderen kunnen de eerste signalen al worden opgemerkt. Het gaat hierbij om kinderen die, vaak al op zeer jonge leeftijd, de ouders lijken te terroriseren en daarbij zelfs fysiek geweld gebruiken. Het is niet ondenkbaar dat deze kinderen later in de schoolse periode eenzelfde gedrag vertonen. Tijdig ingrijpen zou dergelijk gedrag kunnen voorkomen maar dit kan alleen als de ouders hier mee instemmen en de problemen onderkennen. De wet geeft ouders de vrijheid hun kind naar eigen inzicht op te voeden (mits het gedrag niet wetsovertredend is). Bemoeienissen of aanmerkingen over de opvoeding en/of het gedrag van het kind worden als bedreigend ervaren en daarom heftig bestreden. Opmerkingen over het pestgedrag van een kind worden altijd ontkent en daarbij wordt uit zelfbescherming het slachtoffer vaak beschuldigd van uitlokking.
Als een kind pestgedrag wordt toegeschreven is het belangrijk te weten welk gedrag de peergroep vertoont en welke rol dit kind hierin speelt. Het groepsgedrag kan namelijk totaal verschillend zijn van het individuele gedrag.



Pestgedrag is géén afwijkend gedrag!
Pesten is een middel waarmee een doel kan worden bereikt. Als een kind al op jonge leeftijd heeft ervaren dat het met agressie het beoogde doel kan bereiken, dan is dit zonder deskundige begeleiding nauwelijks te veranderen. Ook hierbij kunnen de dienst- en hulpverlenende instanties als huisarts, Jeugdzorg en dergelijke een belangrijke bijdrage leveren.
Om pesterijen op een efficiënte wijze te doen stoppen is een positieve samenwerking met de school een absolute prioriteit. Naast een deskundige begeleiding en -advies kennen zij het individuele- en groepsgedrag van de betrokken kinderen. Met de medewerking van de ouders (zowel die van de pester als die van het slachtoffer) kunnen zij de meest geschikte oplossing voorstellen. Pesten wordt, in het algemeen verkeer en dus ook door alle scholen en docenten, niet getolereerd. De pester weet dit en daarom gebeurt het stiekem. Het is daardoor bijna onmogelijk om pesterijen te onderscheiden van meningsverschillen, kortstondige ruzies of baldadigheid. Dat ouders en leerkrachten bepaalde signalen als pesterijen kunnen herkennen is een fabel. Pesterijen worden pas bekend als het slachtoffer de schroom om dit te melden èn de angst om te 'klikken' heeft overwonnen.  
  

Het uiterste middel
Mochten de pesterijen niet gestopt worden of zelfs verplaatst worden tot buiten de school dan kan de pester voor de veroorzaakte schade aansprakelijk worden gesteld. Ook in dit geval is de school géén strijdende partij, zij kan slechts informeren vanuit een onpartijdige positie. Voor een eis tot schadevergoeding kan het slachtoffer of de ouder/verzorger contact opnemen met de rechtsbijstandverzekeraar. Ingeval er meerdere personen betrokken zijn bij de pesterijen dan maakt dit de pester niet minder aansprakelijk. Het enige wat er in dit geval verandert is dat de pester kan proberen een deel van de door hem/haar betaalde schadevergoeding bij de groepsleden te verhalen. Het slachtoffer zelf wordt hier niet bij betrokken. In de meeste gevallen zal de pester een beroep doen op de aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren (AVP) maar het merendeel van de verzekeraars heeft schadevergoeding als gevolg van geweldszaken uitgesloten van dekking. In dergelijke gevallen kan men een deurwaarder/incassobureau inschakelen of een civielrechtelijke procedure starten om de dader te verplichten de schadevergoeding (uit eigen middelen) te voldoen.
Dit laatste is het uiterste middel waarmee de pester tot stoppen kan worden gedwongen. In de meeste gevallen is het informeren van de pester en/of diens ouders door middel van het 'Pestbriefje' voldoende. Op deze wijze wordt ook voorkomen dat de kwestie escaleert. Pas wanneer alle mogelijkheden zijn benut en er geen verandering is opgetreden dan moeten zowel het slachtoffer als de pester worden beschermd tegen de gevolgen van het pesten.

Het 'Pestbriefje' is erop gericht het pesten op een vreedzame en geruisloze wijze te stoppen.